Tô Châu

Tô Châu là thành phố cổ nổi tiếng ở vùng Giang Nam, một thành phố Văn hóa du lịch với hơn 2500 năm lịch sử. Tô Châu nằm ở giữa bình nguyên Thái Hồ, thuộc tam giác lưu vực Trường Giang, là nơi gặp gỡ của Kinh Hàng đại vận hà và đường sắt Kinh Hồ. Tô Châu với vẻ đẹp hài hòa của điền viên và sơn thủy, được mô tả bằng câu “một sơn, hai thủy, bảy phần điền”.

Nằm ở phía Đông Nam tỉnh Giang Tô, phía Đông giáp Thượng Hải, phía Nam giáp Chiết Giang, phía Tây có Thái Hồ và phía Bắc là Trường Giang. Tô Châu là thành phố lịch sử văn hóa nổi tiếng với các khu vườn tư gia. Tô Châu được xây dựng từ thời Xuân Thu, hình thành thời Ngũ Đại, phát triển vào thời nhà Tống và hưng thịnh nhất vào thời nhà Minh. Đến thời nhà Thanh, đã có tới hơn 170 khu vườn tư gia, hiện nay vẫn bảo tồn hoàn chỉnh được 60 vườn. Đây là các vườn nghệ thuật được tạo thành từ các công trình kiến trúc, núi nước, cây cảnh, hội tụ vẻ đẹp tự nhiên, là một trong những di sản quý báu trong kho tàng văn hóa Trung Quốc

Thành phố Tô Châu nằm ở yết hầu đường sông của hạ du Thái Hồ, Kinh Hàng đại vận hà chảy từ tây lên bắc rồi hướng xuống đông nam, ôm lấy hai mặt tây, nam của thành phố rồi thông với Ngô Giang đến tận Hàng Châu. Chính vì vậy, từ xưa Tô Châu đã phát đạt nhờ vận chuyển đường sông. Xưa kia Tô Châu là cố đô của nước Ngô cổ đại, do vua Hạp Lư khởi dựng. Ở thời Tần Hán, Tô Châu là quận Ngô, đến thời Tùy Văn Đế đổi thành Tô Châu, đến đời Đường là trị sở của châu, thời Minh Thanh thiết lập phủ Tô Châu.
Thành phố Tô Châu có rất nhiều sông, ba dòng ngang, bốn dòng dọc tạo thành mạch máu của thành phố, từ xa xưa đã được gọi là “thành phố nước”, được mệnh danh là “Vơ-ni-dơ của phương Đông”. Bố cục trong thành rất độc đáo với những dòng sông đan ngang dọc như mắt lưới, cùng với nhiều hồ và núi đồi khiến cảnh sắc vô cùng hấp dẫn. Hàng chục đường lớn và hàng trăm ngõ nhỏ chạy song song với sông làm thành hình bàn cờ. Hệ thống giao thông thủy bộ song song này là nét đặc trưng quan trọng nhất của thành phố nước Tô Châu. Các con đường ở trong và ngoài thành thông suốt, thuyền bè và xe cộ đều có thể qua lại thuận tiện. Phía tây nam của thành có cửa kết hợp thủy bộ rất điển hình còn tổn tại cho đến ngày nay. Do đường thủy và đường bộ song song nên nhà dân trong thành đều gần đường và sát sông, trước cửa là đường, sau nhà là sông, nhà nào cũng xây bến bậc đá để đỗ thuyền và lấy nước sinh hoạt.

Tô Châu 1
Phố sông nước Tô Châu

Tô Châu có nhiều sông cho nên cũng có nhiều cầu. Trên những dòng sông ngang đều có những cây cầu lớn nhỏ. cầu đã nối Hển các đường to ngõ nhỏ, thông suốt khắp nơi. Lên chiếc cầu đá nhỏ xinh xắn là có thể ngắm nhìn và cảm nhận đẩy đủ cái hữu tình của phong cảnh Tô Châu. Dòng sông chảy giữa những dãy nhà san sát, sóng đánh dập dờn làm lay động bóng của bức tường, cánh cửa, cảnh ấy thật gợi cảm. Theo dòng sông và ngõ nhỏ nhìn ra xa có thể thấy những dãy núi xa mờ giống như một bức tranh thủy mặc. Có thể nói đường phố tấp nập cùng với sự tĩnh lặng của dòng sông đã tạo nên sự hấp dẫn riêng biệt của Tô Châu.

Tô Châu còn là thành phố của nghệ thuật vườn cảnh với những phong cách riêng thể hiện tinh hoa nghệ thuật làm vườn của vùng Giang Nam từ Tống, Nguyên, Minh, Thanh… Trong vườn cảnh Tô Châu có nhiều loại cây và hoa cỏ được sắp xếp cầu kỳ với thủ pháp tự nhiên: cây cao vươn lên trời hứng nắng chen với màu sắc và hương thơm của hoa cỏ, lấy màu xanh của tre trúc làm nền. Trong vườn tạo núi giả kết hợp trồng hoa cỏ, cây leo tạo cảnh rừng rú thiên nhiên. Người ta còn tạo cả âm thanh giống tự nhiên như tiếng lá xào xạc trong mưa, tiếng thiên nga vỗ cánh trong nước… Tiêu biểu cho vườn cảnh Tô Châu phải kể đến bốn khu vườn cổ nổi tiếng nhất là: vườn Chuyết Chính, vườn Lưu, đình Thương Lãng, rừng Sư Tử.

Tô Châu 1
Khu phố mới Tô Châu

* Vườn Chuyết Chính tiêu biểu cho nghệ thuật vườn thời nhà Minh, được xây dựng vào năm 1552. Bố cục tổng thể lấy ao hồ làm trung tâm, lầu, đình, đài, tạ nằm ở xung quanh, toàn bộ cảnh quan nằm trên mặt nước soi bóng xuống mặt hồ. Vườn giữa tập trung tinh hoa của cả vườn đó là: Viễn Hương đường ở giữa, xung quanh đình, đài, lầu, các. Đặc điểm của Viễn Hương đường là trong lòng nhà không có cột mà các cột được bố trí ở bốn hành lang chung quanh. Bốn mặt Viễn Hương đường có lắp cửa kính, từ mỗi khung cửa nhìn ra là một cảnh đẹp khác nhau. Mùa hè, gió đưa hương sen từ các đầm xa đến làm ngây ngất lòng người. Giữa Chuyết Chính viên còn có một kiến trúc kiểu thuyền cạn bằng đá, trong khoang thuyền có một chiếc gương lớn phản chiếu cảnh đẹp xung quanh.

* Vườn Lưu là vườn hoa nổi tiếng của đời nhà Thanh , đây là vườn hoa riêng của dòng họ Lưu có kết cấu kiến trúc rất phong phú. Vườn hoa có đầy đủ các thành phần như cầu, hành lang, có cửa sổ thiên nhiên, tường hoa, núi non, sông nước ao hồ, đình, tạ, lầu, các… Vườn chia làm bốn khu: khu giữa là hồ, ao, suối nước; khu bắc đào liễu bạt ngàn, xuân về hoa nở đỏ rực bầu trời, ở đây có một hành lang nối liền các kiến trúc với nhau, quanh co thâm u, mỗi bước là một cảnh đẹp biến hóa; khu đông có những đình, quán, đường, sảnh, hành lang gấp khúc, kiến trúc hùng vĩ, nội thất tinh tế, ở đây còn có ngọn núi Quán Vân Phong (cao 9m) là hòn núi to nhất lấy từ Thái Hồ; khu Tây chủ yếu là núi giả, trên núi có rừng phong, mỗi độ thu về màu vàng choán một góc trời trông rất nên thơ.

* Đình Thương Lãng là vườn hoa cổ nhất nằm ở phía Nam thành Tô Châu, nguyên là biệt thự riêng của Tiết độ sứ Tôn Thừa Hựu, thời Ngũ đại, sau nhà thơ Tôn Thuấn Khâm đời Bắc Tống mua lại, xây dựng thành công viên. Đến thời Nam Tống, nơi này trở thành doanh trại của tướng Hàn Thế Trung làm nơi tập luyện quân lính. Đặc điểm lớn nhất của vườn hoa này là có nhiều núi đất, điểm xuyết thêm các tảng đá, trông rất ngoạn mục. Theo các con đường hẻm luồn hang, leo núi, cây cối tre, trúc urtt tùm khiến du khách có cảm giác như đi vào động tiên. Dọc hành lang có nhiều cửa sổ 
tự nhiên có hình dáng đa dạng: hình vuông, hình tròn, hình bán nguyệt, lục lăng… Thương Lãng đình mang phong cách các kiến trúc vườn của thời nhà Tống.

* Rùng Sư Tử nằm ở phía Bắc Tô Châu, tiêu biểu cho nghệ thuật vườn của thời Nguyên. Vườn này có từ cuối đời nhà Nguyên (năm 1342) do nhà sư Thiên Như dựng lên để tưởng nhớ về một sư thầy tên là Trung Phong, sở dĩ có tên là Rừng Sư Tử vì trong vườn có bố trí những hòn núi, những tảng đá giống hình con sư tử. Các hòn đá này được sắp xếp chồng lên nhau tạo nên nhiều hang động âm u, kỳ ảo như một mê cung. Đặc điểm của vườn là bố cục chặt chẽ, kết cấu tinh tế, phía đông nam là núi, tây bắc là nước, các tòa kiến trúc bố trí ở hai cánh Đông và Bắc như Nhạn Dự Đường, Ngũ Tùng viên, Tiểu Phương sảnh, Kiếm sơn lâu, Vấn Mai các… Trong vườn có một hành lang dài nối các quần thể kiến trúc với nhau. Trên vách hành lang có nhiều bút tích của Tứ đại gia đời Tống: Tô Thức, Hoàng Đình Kiên, Mễ Phất, Thái Nhượng. Giữa các khe núi giả có nhiều cây cổ thụ có tuổi thọ trên 100 năm. Tử Phong là núi đá cao nhất của rừng Sư Tử, trông giống như một con sư tử lớn nằm canh giữ bầu trời.

Ngoài ra Tô Châu cũng còn nhiều thắng cảnh gắn với những câu chuyện lịch sử hấp dẫn như núi Linh Nham gắn với thiên tình sử Phạm Lãi – Tây Thi hoặc chùa Hàn Sơn với bài thơ “Phong kiều dạ bạc” nổi tiếng của nhà thơ đời Đường Trương Kế, đã được dịch ra tiếng Việt mà ai cũng biết:

Trăng tà chiếc quạ kêu sương,
Lửa chài cây bến, sấu vương giấc hồ.
Thuyền ai đậu bến Cô Tô,
Nửa đêm nghe tiếng chuông chùa Hàn Sơn.