Thượng Hải, vẻ đẹp phương đông – P1

Thượng Hải là thành phố công nghiệp lớn nhất của Trung Quốc, cũng là một trong những thành phố lớn của thế giới. Thượng Hải nằm ở bờ nam Trường Giang, sông Hoàng Phố và sông Ngô Tùng chảy xuyên qua thành phố. Là cửa sông lớn Trường Giang, Thượng Hải còn là giao điểm của hai tuyến đường sắt nam – bắc và đông – tây, có vị trí hết sức quan trọng. Ngay từ triều Tống, Thượng Hải đã được xây dựng thành trấn Thượng Hải, đời Nguyên đưa lên thành huyện. Năm 1842, trong “Điều ước Nam Kinh” quy định Thượng Hải là “Thương Phụ” (bến sông buôn bán) của các nước Anh, Pháp, Mỹ, Nhật Bản. Năm 1928 xây dựng thành thành phô’ Thượng Hải.

Trước năm 1949, Thượng Hải là một thành phố nửa thực dân, nửa phong kiến điển hình. Trong thời gian khá dài, thành phố là cơ sở để bọn đế quốc khống chế kinh tế, chính trị Trung Quốc, là nơi ăn chơi của người nước ngoài, nơi tập trung bọn địa chủ, mại bản, quan liêu Trung Quốc. Tuy vậy Thượng Hải lại là một trong những thành phố phát triển công nghiệp sớm nhất của Trung Quốc, một đầu tàu thúc đẩy sự phát triển kinh tế ở Trung Quốc.

Sau ngày giải phóng, bộ mặt Thượng Hải có nhiều biến đổi lớn. Đã xây dựng nhiều nhà cao tầng, đường sá được mở rộng, cây xanh được trồng khắp phố phường, những khu đất cấm cũa đế quốc trước đây đã trở thành vườn hoa để nhân dân dạo chơi sau những ngày lao động mệt nhọc.
Thành phố Thượng Hải là đầu mối giao thông, cửa khẩu buôn bán với nước ngoài và là thành phố công thương nghiệp lớn nhất của Trung Quốc. Thượng Hải cùng với Bắc Kinh, Thiên Tân, Trùng Khánh là các thành phố trực thuộc Trung ương.

Thành phố nằm ở điểm giữa bờ biển phía đông của Trung Quốc, nơi sông Trường Giang đổ ra biển. Phía đông giáp Đông Hải, phía bắc giáp Trường Giang, phía nam giáp vịnh Hàng Châu, phía tây giáp các tỉnh Giang Tô và Triết Giang. Chiều nam bắc dài khoảng 120km, chiều đông tây rộng khoảng 100km, diện tích toàn thành phố là 6341km2 gồm 14 khu 6 huyện, tổng dân số hơn 15 triệu người.
Nằm ở phía nam sông Trường Giang, nơi cửa sông đổ ra biển, vùng đất Thượng Hải thuộc châu thổ con sông này nên địa hình thấp, bằng phẳng. Vùng đồng bằng phì nhiêu này từ xưa đã có dân cư sính sống, trổng lúa và đánh bắt cá.

Thượng Hải, vẻ đẹp phương đông - P1 1
vẻ đẹp rực rỡ của kiến trúc hiện đại và vẻ dẹp lung linh của kiến trúc truyền thống

Thượng Hải, vẻ đẹp phương đông - P1 1
Nhà cửa trên kênh rạch một làng ngoại thành của Thượng Hải

Qua hơn bảy thế kỷ từ khi vùng này lập huyện, Thượng Hải nay đã là một “siêu đô thị” của Trung Quốc với số dân hơn 16 triệu người.
Là đầu mối giao thông chính của một vùng kinh tế năng động, Thượng Hải cũng là trung tâm công nghiệp và Văn hóa, khoa học phát triển nhất của Trung Quốc. Kiến trúc hiện đại phát triển rực rỡ nhưng kiến trúc truyền thống vẫn được lưu giữ, tạo nên vẻ đẹp lung linh huyền ảo của Phương Đông.

Thành phô’ Thượng Hải có độ cao trung bình so với mặt biển khoảng 4m, địa thế bằng phẳng, núi thấp và nhỏ, chỉ ở phía tây bắc có Dư Sơn, Thiên Mã Sơn đều cao dưới 100m. Phía bắc nơi cửa sông Trường Giang có ba hòn đảo và một số bãi cát bồi, đó là các đảo Sùng Minh, Trường Hưng và Hoàng Sa. Đảo Sùng Minh chiều đông tây khoảng hơn 80km, chiều nam bắc khoảng 10 – 15km, diện tích khoảng 1100km2, là đảo lớn thứ ba của Trung Quốc. Trường Hưng chiều đông tây dài khoảng 21 km. Đảo Hoàng Sa nằm ở phía đông đảo Trường Hưng, diện tích khoảng 42km2.

Sông tự nhiên ở Thượng Hải khá dày đặc, phần lớn thuộc lưu vực Thái Hồ, các con sông chính là Hoàng Phố, sông Tô Châu.
Từ 6 – 7 ngàn năm trước, phần phía tây của Thượng Hải được bồi đắp bởi trầm tích của vùng biển nông và phù sa của sông Trường Giang. Thời Xuân Thu chiến quốc, lần lượt là địa hạt của nước Ngô, nước Việt và nước sở. Đời nhà Tần, ở huyện Kim Sơn bây giờ là huyện Hải Diêm, huyện Côn Sơn hiện nay là huyện Mâu, sau đổi thành huyện Lâu. Hồi đó khu vực Thượng Hải được chia làm hai huyện. Cuối đời Bắc Tống, tàu thuyền trên biển thường đậu ở Thượng Hải phố, một nhánh sông của sông Ngô Tùng, từ đó một thị trấn nhỏ ở bờ phía tây trở thành nơi tập kết hàng hóa và được gọi là “Thượng Hải”. Năm Hàm Thuận thứ 3 đời Nam Tống (năm 1267), Thượng Hải chính thức trở thành thị trấn. Đời Nguyên (năm 1290) thành lập huyện Thượng Hải. Sau chiến tranh nha phiến, Thượng Hải trở thành hải cảng thông thương với nước ngoài, các nước Anh, Mỹ, Pháp kéo tới mở tô giới. Sau cách mạng Tân Hợi 1913 chính phủ quân phiệt Bắc Dương thành lập trấn thủ sứ ở Thượng Hải. Năm 1927, chính phủ Quốc dân đảng mở rộng Thượng Hải thành thành phố. Từ năm 1930,

Thượng Hải đã là thành phố trực thuộc Trung ương.

Hiện nay, Thượng Hải là trung tâm công nghiệp, kinh tế lớn nhất của Trung Quốc. Các ngành công nghiệp chính là sắt thép, hóa dầu, ô tô, máy bay, thiết bị nhà máy điện, công nghiệp điện tử. sản phẩm công nghiệp tiêu dùng của Thượng Hải cũng có uy tín lớn trong nước và trên thế giới. 

Từ năm 1990, chính phủ Trung Quốc chủ trương mở mang khu phố Đông của Thượng Hải. Phố Đông có diện tích 350km2, là khu kinh tế mở lớn nhất thế giới. Khu phố Đông nằm ở bờ đông sông Hoàng Phố, bao gồm bốn bộ phận chính: tiểu khu tiền tệ mậu dịch Lục Gia Thủy, tiểu khu chế xuất Kim Kiều, tiểu khu miễn thuế Cao Kiều và tiểu khu công viên khoa học kỹ thuật cao Trường Giang. Trong khu Lục Gia Thủy tập trung tới 70 ngân hàng trong nước và nước ngoài. Khu chê’ xuất Kim Kiều thu hút 312 hạng mục đầu tư nước ngoài bao gồm các ngành vi điện tử, điện gia dụng, viễn thông, xe hơi, riêng ngành chế tạo xe hơi của Phố Đông có thể sản xuất tới 10 vạn chiếc một năm. Hiện nay tập đoàn gang thép Phố Đông đã liên doanh với hãng Crúp (tập đoàn thép không rỉ nổi tiếng của Đức) mỗi năm sản xuất được 40 vạn tấn thép không rỉ. Khu miễn thuế Cao Kiều hiện có mặt chi nhánh của 10 Công ty đa quốc gia nổi tiếng như Công ty Intel, IBM của Mỹ, Công ty Philips của Hà Lan… Phố Đông được nối với phía tây bởi cầu dây Dương Phố có chiểu dài tổng cộng 7658m (cầu chính dài 1176m, khoang cầu dài 602m, tháp dây cao 208m với trụ hình chữ Y ngược, 256 sợi dây cáp màu vàng tạo hình cánh quạt làm cho cây cầu có dáng vẻ hùng vĩ). Ngoài ra còn có cầu Nam Phố với phần cầu chính dài 8346m, khoang chính dài 423m, tháp dây hình chữ H cao 150m, 180 sợi dây cáp chắc chắn. Hai cây cầu này đã nối liền phố Đông và phố Tây và được mệnh danh là “Phố giang song Kiều” (Hai cây cầu trên sông Phố). Tháp truyền hình Đông Phương Minh Châu (viên ngọc sáng của Phương Đông) nằm ở khu Lục Gia Thủy, cao 486m, được tạo hình và kết cấu rất đặc biệt, dựng trên 3 cây cột bê tông cốt thép mỗi cột có đường kính tới 9m, tạo thành một kết cấu không gian đổ sộ, phía trên có 3 quả cầu bằng thép có đường kính lần lượt là 50m, 45m, 16m rất hùng vĩ và tráng lệ.

Thượng Hải trải qua một giai đoạn khá đặc biệt trong lịch sử Trung Quốc. Đó là vào giữa thê’ kỷ 19, cuộc “Chiến tranh Nha phiến” (chiến tranh Thuốc phiện) vào năm 1842 tạo hoàn cảnh để chủ nghĩa thực dân phương Tây xâm nhập Trung Quốc qua cửa ngõ Thượng Hải.
Trung Quốc đã phải dành một phần đất Thượng Hải cho các thê’ lực đê’ quốc, gọi là “tô giới quốc tế”. Tại đây các nước phương Tây xây dựng công trình cho hoạt động của mình theo phong cách kiến trúc ỏ quê hương họ. Vì thê’ ngày nay ta còn thấy ở Thượng Hải rất nhiều kiến trúc theo kiểu châu Âu. 
Tòa nhà báo tàng và triển lãm về quy hoạch thành phô Thượng Hái 

Từ đó mà trong cấu trúc đô thị Thượng Hải ngày nay, ngoài khu nhà cũ của người dân sở tại còn thấy rõ các khu “tô giới quốc tế”: Pháp có một khu riêng, còn lại là khu của Anh, Mỹ và Nhật. Dấu ấn kiến trúc của những nước này đã tạo nên một sự đa dạng trong khu phố cũ của Thượng Hải.