Một số di tích kiến trúc tiêu biểu – P3

Xã hội cũ đã để lại một quỹ nhà ở quá nghèo nàn khiến cho khi bắt tay xây dựng Hà Nội giải phóng, Nhà nước đã phải dành những cố gắng lớn cho công cuộc phát triển nhà ở. Trong khoảng thời gian 5 năm (1956-1960), Hà Nội đã đưa vào sử dụng nhiều khu nhà ở An Dương, Phúc Xá, Mai Hương, Đại La…

Sang kế hoạch 5 năm 1961-1965, việc xây dựng nhà ở của Hà Nội có bước tiến mới với việc đưa vào sử dụng hai khu nhà ở: Nguyễn Công Tjứ và Kim Liên. Trong 3 năm (1961-1963) Hà Nội đã xây dựng được 99.700m nhà ở.

Để đáp ứng nhu cấu quản lý hành chính và các nhu cầu sinh hoạt khác, Hà Nội đã xây dựng nhiều công trình hành chính, trụ sở cơ quan và rất nhiều trường học ở thời kỳ này. vể trụ sở cơ quan có: trụ sở Bộ Xây dựng và một số Viện thiết kế ở Vân Hồ (cạnh triển lãm Vân Hồ), trụ sở khu Liên cơ (nơi làm việc của một số cơ quan thuộc thành phố, ở khu Vân Hồ), trụ sở Tổng cục Lâm nghiệp, trụ sở Tổng cục Thống kê, trụ sở Bộ Công nghiệp…

Một số di tích kiến trúc tiêu biểu - P3 1

Công trình trường học

Về kiến trúc trường học, thời kỳ này cũng xây dựng được nhiều công trình trường học để đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ cho Hà Nội và cho cả nước. Các công trình trường học quan trọng nhất đó là Trường Nguyễn Ái Quốc và ký túc xá của trường Đại học Thương nghiệp, trường Đại-học Nông nghiệp, Trường Đại học Thủy Lợi. Trường Nguyễn Ái Quốc (nay là học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) có hội trường lớn khá trang trọng, tỷ lệ giữa sảnh vào và hai cánh nhà bên thích hợp, cột ở sảnh vào tỷ lệ vừa phải nên đã tạo được vẻ khang trang và nghiêm túc phù hợp với một trường học chính trị. Các trường học khác như Trường Đại học Thủy Lợi, trường Đại học Nông nghiệp, trường Đại học kinh tế kế hoạch tuy đổ sộ nhưng kiến trúc sơ lược. Công trình trường đại học gây được ấn tượng nhất là Trường Đại học Bách khoa (khởi công năm 1961, hoàn thành 1965, do Liên Xô thiết kế và viện trợ), bố cục bán hợp khối và không cân xứng, bố cục mặt bằng theo công năng bao gồm năm nhà học chính để đặt giảng đường, một hội trường lớn kết hợp với thư viện, các xưởng thí nghiệm (cơ, thủy lực) được tách thành một khu vực riêng. Hình thức kiến trúc ở đây nhẹ nhàng, vối khung bê tông và kính lớn, một số bộ phận (lối vào nhà chính phía sân và các cầu thang) dùng gạch hoa bê tông đã tạo cho nhà một sắc thái kiến trúc nhiệt đới.

Để thực hiện sự ưu việt của chế độ mới, thành phố rất chú trọng việc tu sửa và chỉnh trang đô thị mà trước tiên là tu sửa một số khu ở của người nghèo như các khu Kim Mã, Đại La, Trại Găng, tuy khối lượng chưa được nhiều. Tiếp đến là các công trình phúc lợi công cộng trong đó có các công viên. Hai công trình quan trọng là Công viên Thống Nhất (Bảy Mau, sau năm 1975 đổi tên là Công viên Lê-nin) và đường Thanh Niên (tên cũ là đường cổ Ngư), nhân dân Hà Nội đã bỏ ra 60 vạn ngày công để vận chuyển 30 vạn mét khối đất góp phần hình thành hai công trình này.

Sự mở đầu của giai đoạn xây dựng Thủ đô giải phóng diễn ra trong mười năm (1955-1965) đã được đánh dấu bằng sự phát triển nhiều khu xây dựng mới về nhà ở, nhiều xí nghiệp công nghiệp, nhiều công trình phục vụ công cộng… Thời kỳ mười năm tiếp theo (1966-1975), do việc đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lượctừ miền Nam ra miền Bắc nên công cuộc xây dựng Thủ đô có phần bị chậm lại. Người dân Hà Nội đã phải vừa chiến đấu, vừa xây dựng, bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa và chi viện cho miền Nam tiến tới giải phóng hoàn toàn đất nước khỏi ách xâm lược.
Từ khoảng năm 1970 trở đi, việc xây dựng nhà ở được phát triển mạnh mẽ hơn, với những kiểu nhà mới, những khu ỏ mới ngày càng hoàn thiện hơn. Quan niệm xây dựng khu nhà ở hoàn chỉnh theo kiểu tiểu khu đã được ứng dụng ban đầu tại khu Kim Liên, qua đó đã đúc rút được nhiều kinh nghiệm cho việc xây dựng những tiểu khu ở thời kỳ sau. Đó là tiểu khu Trung Tự, tiểu khu Giảng Võ, tiểu khu Thanh Xuân Bắc…

So với thời gian trước, điều kiện ăn ở của một bộ phận nhân dân Thủ đô đã được cải thiện rõ rệt và khung cảnh đường phố ở nhiều nơi đã khang trang hơn. Tuy nhiên, sự bột phát trong xây dựng nhà ở, việc quản lý xây dựng thiếu chặt chẽ đã dẫn tới những mối lo về tình trạng xây dựng lộn xộn, phá vỡ cảnh quan đô thị. Sự “bung ra” của việc xây dựng nhà ở tư nhân đã là mối đe dọa trước tiên cho cảnh quan đô thị ở những khu phố cổ, một cảnh quan đỏ thị độc đáo được hình thành từ nhiều thế hệ trước và đến nay đã trở thành một di sản quý giá.

Quá trình phát triển đô thị Hà Nội từ thời kỳ đổi mới (1986) đến nay được đánh dấu bởi nhiều công trình kiến trúc quan trọng phục vụ cho các nhu cầu khác nhau của đời sống đô thị và góp phần làm phong phú thêm bộ mặt kiến trúc đô thị. Chưa thể nói là đã có sự nở rộ về nghệ thuật kiến trúc nhưng một sự phong phú và đa dạng là điều có thể thấy rõ trong việc phát triển nhiều thể loại kiến trúc với công năng khác nhau và bước đầu có những tìm tòi đáng lưu ý. Trước tiên phải kể đến những công trình phục vụ cho các nhu cầu văn hóa: Rạp xiếc ở Công viên Lênin, nhà hát cho thiếu nhi mang tên Kim Đồng ở bờ hồ Hoàn Kiếm, Cung văn hóa Hữu Nghị, Nhà văn hóa thiếu nhi quận Ba Đình, Nhà văn hóa dành cho thanh niên ở phố Tăng Bạt Hổ, Nhà văn hóa quận Hoàn Kiếm, Câu lạc bộ học sinh sinh viên hồ Thiền Quang; Nhà thi đấu phố Trịnh Hoài Đức; Nhà thi đấu Câu lạc bộ Quân đội, Nhà thuyền ở Hồ Tây, Bảo tàng Hồ Chí Minh; Bảo tàng Biên phòng… Tiếp đến là một số loại nhà tiêu chuẩn cao tập trung ở khu Vạn Phúc (nhà ở cho cơ quan Ngoại giao, nhà ở của Cơ quan phát triển Liên Hợp Quốc – UNDP), nhà khách Bộ Năng lượng và các khách sạn Tây Hồ, khách sạn Hà Nội, khách sạn Hàng không, khách sạn Đông Đô, khách sạn Mêtrôpỏn được tu sửa và nâng cấp, khách sạn Royal, khách sạn Horison, khách sạn Hà Nội – DEAWO và nhiều khách sạn lớn nhỏ khác. Nhiều khu công nghiệp mới được xây dựng ở Sài Đồng (Gia Lâm), Nội Bài (Sóc Sơn)…

Đường lối đổi mới tạo điều kiện cho kinh tế – xã hội có những chuyển biến tích cực và kiến trúc Hà Nội cũng có những thay đổi lớn, từ quy hoạch đô thị cho đến từng đường phố, từng công trình. Nhiều đồ án quy hoạch chi tiết đã được lập, trong đó có những khu mang tính đặc trưng của Hà Nội như: Khu phố cổ, khu vực Hổ Gươm, các trục đường trong khu phố cũ, khu vực Hồ Tây, khu trung tâm Ba Đình, khu thành cổ, khu cổ Loa, khu Văn Miếu…